सिन्धुपाल्चाेक -“स्वास्थ्य नै मूल धन हो” भन्ने मूल नारालाई व्यवहारमा उतार्दै पाँचपोखरी थाङ्पाल गाउँपालिकाले पछिल्लो समय खाद्य सुरक्षा र उपभोक्ता स्वास्थ्य संरक्षणमा उल्लेखनीय सफलता हासिल गरेको छ। गाउँपालिकाभित्र बिक्री वितरण भइरहेका खाद्य वस्तुको गुणस्तर सुनिश्चित गर्न नियमितरूपमा गरिएको बजार अनुगमनका क्रममा म्याद गुज्रिएका तथा अखाद्य सामग्री पहिचान गरी नष्ट गरिएको छ ।

गाउँपालिका कार्यालयको नेतृत्वमा गत पौष १४ गतेदेखि २३ गतेसम्म वडा नं. १ देखि ८ सम्मका पसल, होटल, चिया पसल तथा मुख्य व्यापारी केन्द्रहरूमा व्यापक बजार अनुगमन गरिएको हो । अनुगमनबाट प्राप्त निष्कर्ष अनुसार पाँचपोखरी थाङ्पाल गाउँपालिकामा करिब ९५ प्रतिशत खाद्य वस्तु स्वच्छ, गुणस्तरीय र मापदण्डअनुसार बिक्री वितरण भइरहेको पुष्टि भएको छ, जुन आफैंमा अत्यन्तै सकारात्मक र उत्साहजनक उपलब्धि हो।

पाँच वर्षदेखि निरन्तर सचेतना र निगरानी
गाउँपालिकाले विगत पाँच वर्ष अघिदेखि नै आम नागरिकलाई स्वस्थकर खाद्य वस्तु उपभोग गर्न प्रेरित गर्ने उद्देश्यले निरन्तर सचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ। खाद्य वस्तुको सही छनोट, म्याद हेर्ने बानी, अस्वस्थकर खानेकुराबाट हुने जोखिमबारे जनचेतना फैलाउने कामलाई गाउँपालिकाले प्राथमिकतामा राखेको छ।

त्यसैगरी, गाउँपालिका प्रवेशद्वारमै खाद्य वस्तु चेकजाँच गर्ने व्यवस्था लागू गरिएको छ। यसले बाहिरबाट भित्रिने अखाद्य, म्याद गुज्रेका वा शंकास्पद सामग्रीलाई सुरुदेखि नै रोक्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। नियमित अनुगमनसँगै बेला–बेला छड्के बजार अनुगमनसमेत गर्दै आएको गाउँपालिकाले जनस्वास्थ्यमा कसैलाई पनि हेल्चेक्र्याइँ गर्न नदिने स्पष्ट सन्देश दिएको छ।

अनुगमनमा भेटिएका सामग्री र नष्ट प्रक्रिया
हालै सम्पन्न अनुगमनका क्रममा कुरमुरे, चिजबल, थुक्पा, बिस्कुट, खाने तेल तथा केही जंक पेय पदार्थ (जस्तै: कोक, डिउ) लगायतका सामग्रीमध्ये म्याद सकिएको वा छिट्टै म्याद गुज्रिने अवस्थामा रहेका थोरै परिमाणका खाद्य वस्तु फेला परेका थिए । ती सबै सामग्रीलाई कानुनी प्रक्रिया अनुसार बुधबार गाउँपालिकाले सार्वजनिकरूपमा नष्ट गरेको छ। यस कार्यले न केवल व्यापारीलाई सचेत बनाएको छ, बल्कि आम नागरिकमा पनि “आफ्नो स्वास्थ्यप्रति आफैं सचेत बन्नुपर्छ” भन्ने सन्देश प्रवाह गरेको छ।

गाउँपालिका अध्यक्षको भनाइ
यस अवसरमा गाउँपालिका अध्यक्ष टासी लामाले भन्नुभयोः “जनताको स्वास्थ्यभन्दा ठूलो अरू कुनै कुरा छैन । पाँचपोखरी थाङ्पाल गाउँपालिकाले ‘स्वास्थ्य नै मूल धन हो’ भन्ने नारालाई कागजमा होइन, व्यवहारमा लागू गरेको छ। बजार अनुगमन कसैलाई दुःख दिन होइन, जनताको जीवन रक्षा गर्न हो । म्याद गुज्रेका वा अखाद्य वस्तु बिक्री वितरण गर्ने काम अब सह्य हुँदैन। हामी व्यापारी मित्रहरूलाई पनि आग्रह गर्छौं—कानुनको पालना गर्नुहोस्, गुणस्तरीय सामान मात्र बिक्री गर्नुहोस्। स्वस्थ नागरिक बिना समृद्ध गाउँपालिका सम्भव छैन।” अध्यक्षले आगामी दिनमा अनुगमनलाई अझ व्यवस्थित, प्रविधिमैत्री र नियमित बनाइने प्रतिबद्धतासमेत व्यक्त गर्नुभयो।

उपाध्यक्षको भनाइ
गाउँपालिका उपाध्यक्ष सुनिता अधिकारीले बजार अनुगमनलाई सामाजिक उत्तरदायित्वसँग जोड्दै भन्नुभयोः “बजार अनुगमन कुनै एकपटकको कार्यक्रम होइन, यो निरन्तर चल्ने प्रक्रिया हो । पाँचपोखरी थाङ्पाल गाउँपालिकामा ९५ प्रतिशत खाद्य वस्तु स्वच्छ हुनु गर्वको विषय हो । यो उपलब्धि व्यापारी, उपभोक्ता र गाउँपालिकाबीचको सहकार्यबाट सम्भव भएको हो । तर बाँकी ५ प्रतिशत सुधार गर्न हामी अझ कडाइका साथ अनुगमन जारी राख्छौं।” उहाँले विशेषगरी बालबालिका, गर्भवती महिला र ज्येष्ठ नागरिकको स्वास्थ्यमा असर पार्ने अखाद्य वस्तुहरूप्रति पनि शून्य सहनशीलता अपनाइने स्पष्ट गर्नुभयो।

सदस्य सचिवको भनाइ
अनुगमन समितिका सदस्य सचिव अनिल पाण्डेले यसरी प्रतिक्रिया दिनुभयोः “अनुगमनको क्रममा अधिकांश व्यापारीहरूले सकारात्मक सहयोग गर्नुभएको छ। थोरै परिमाणमा भेटिएका म्याद गुज्रिएका सामाग्री तुरुन्त नष्ट गरिएको छ । यसबाट व्यापारीहरूमा पनि आत्मअनुशासन बढेको छ। अब अनुगमन केवल दण्डात्मक होइन, सुधारात्मक र सचेतनामूलक ढंगले अघि बढाइनेछ।” उहाँका अनुसार आगामी दिनमा व्यापारीहरूलाई लक्षित गरी खाद्य स्वच्छता, लेबलिङ, भण्डारण विधी र म्याद व्यवस्थापनसम्बन्धी तालिम सञ्चालन गर्ने तयारीसमेत गरिएको छ।

प्रहरी प्रशासन र कर्मचारीको सक्रियता
यस अनुगमनमा गाउँपालिका उपाध्यक्षको संयोजकत्वमा प्रहरी प्रशासन, सम्बन्धित शाखाका कर्मचारी तथा अनुगमन टोलीको सक्रिय सहभागिता रहेको थियो । प्रहरी प्रशासनको उपस्थितीले अनुगमनलाई प्रभावकारी बनाउनुका साथै कानुनी पालना सुनिश्चित गर्न सहयोग पुर्‍याएको छ ।

जनस्वास्थ्य संरक्षणमा पाँचपोखरीको उदाहरणीय अभ्यास
पाँचपोखरी थाङ्पाल गाउँपालिकाले गरेको यो कार्य स्थानीय तहले चाह्यो भने सीमित स्रोतसाधनमै पनि जनस्वास्थ्यमा ठूलो सुधार ल्याउन सकिन्छ भन्ने उदाहरण बनेको छ। बजार अनुगमन, प्रवेशद्वार चेकजाँच, निरन्तर सचेतना र द्रुत कारबाहीको संयोजनले यहाँ खाद्य सुरक्षामा उल्लेखनीय प्रगति देखिएको छ।

व्यापारी र नागरिकप्रति अपिल
गाउँपालिकाले सम्पूर्ण व्यापारीहरूलाई म्याद गुज्रिएका, अखाद्य वा गुणस्तरहीन सामग्री बिक्री वितरण नगर्न पुनः अनुरोध गरेको छ। साथै आम नागरिकलाई पनि खाद्य सामग्री खरिद गर्दा म्याद, लेबल र गुणस्तर जाँच गर्न आग्रह गरिएको गाउँपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत लक्ष्मण कुइकेलले बताउनुभयाे ।

निष्कर्ष
समग्रमा भन्नुपर्दा, पाँचपोखरी थाङ्पाल गाउँपालिकाले गरेको यो बजार अनुगमन तथा म्याद गुज्रिएका खाद्य सामग्री नष्ट गर्ने कार्य अत्यन्तै प्रशंसनीय, जनउत्तरदायी र परिणाममुखी कदम हो। यसले जनस्वास्थ्य संरक्षणमा दीर्घकालीन सकारात्मक प्रभाव पार्नेछ ।